Cəlilova İradə

Səh­ra­la­şan Azər­bay­can

Tor­paq­la­rın ero­zi­ya­sı və səh­ra­laş­ma­nın qar­şı­sı­nın alın­ma­sı...

Tor­paq, bit­ki ör­tü­yü və su axı­nı ara­sın­da tə­bii bir ta­raz­lıq var­dır. Xa­ri­ci qüv­və­lə­rin tə­si­ri ilə bu ta­raz­lı­ğın po­zul­ma­sı nə­ti­cə­sin­də tor­paq ero­zi­ya­sı baş ve­rir. Dün­ya təc­rü­bə­si gös­tə­rir ki, tor­paq ero­zi­ya­sı nə­ti­cə­sin­də 2 ml ha-dan çox məh­sul­dar tor­paq­lar ero­zi­ya­ya mə­ruz qa­la­raq bu və ya di­gər də­rə­cə­də ya­rar­sız tor­paq­la­ra çev­ri­lib. Tor­paq sa­hə­lə­ri­nin ero­zi­ya pro­se­si nə­ti­cə­sin­də get­dik­cə azal­ma­sı, mün­bit­li­yi­nin aşa­ğı düş­mə­si tor­paq eh­ti­yat­la­rı­nın qo­run­ma­sın­da kəs­kin prob­le­mə çev­ri­lir. Öl­kə­miz­də ero­zi­ya­nın bü­tün növ­lə­ri ya­yı­lıb...

Son mə­lu­mat­la­ra əsa­sən res­pub­li­ka əra­zi­si­nin 3743,5 min hek­ta­rı və 43,3 fai­zi ero­zi­ya pro­se­si­nə mə­ruz qa­lıb. Bun­dan 1524,2 min ha və ya 15,5 fai­zi isə şid­dət­li də­rə­cə­də yu­yu­lub. Azər­bay­can El­mi-Təd­qi­qat Ero­zi­ya və Su­var­ma İns­ti­tu­tu­nun di­rek­to­ru Sey­mur Sə­fər­li­nin bil­dir­di­yi­nə gö­rə, ins­ti­tu­tun apar­dı­ğı təd­qi­qat­lar onu gös­tə­rir ki, Azər­bay­ca­nın tə­bii şə­rai­ti­nin mü­rək­kəb­li­yi və ant­ro­po­gen amil­lə­rin gər­gin­li­yi nə­ti­cə­sin­də ero­zi­ya pro­se­si əmə­lə gə­lib və ge­niş miq­yas alıb. O, res­pub­li­ka əra­zi­sin­də ero­zi­ya­nın bü­tün növ­lə­ri­nin, xü­su­si­lə su, kü­lək, ir­ri­qa­si­ya, sü­rüş­mə,ot­laq, hər­bi və s. in­ki­şaf tap­dı­ğı­nı və ya­yıl­dı­ğı­nı vur­ğu­la­dı: "Bun­dan 3061,7 min ha və ya 81,8 fai­zi su, 394,3 min ha və ya 10,5 fai­zi kü­lək və 287,5 min ha və ya 7,7 fai­zi isə ir­ri­qa­si­ya ero­zi­ya­sı­na mə­ruz qa­lıb. Azər­bay­ca­nın müx­tə­lif ra­yon­la­rın­da apa­rı­lan təd­qi­qat­la­rın nə­ti­cə­lə­ri gös­tə­rir ki, ay­rı-ay­rı in­zi­ba­ti ra­yon­lar­da tor­paq ero­zi­ya­sı 15,5 fa­iz­dən 93,4 fa­iz ara­sın­da də­yi­şir. Ən çox ero­zi­ya pro­se­si Nax­çı­van MR-in ümu­mi əra­zi­si­nin 392,2 min ha və ya 73,1 fai­zi­ni təş­kil edir ki, bu­nun da 229,7 min hek­ta­rı və ya 42,7 fai­zi şid­dət­li də­rə­cə­də ero­zi­ya­ya uğ­ra­yıb. Cul­fa ra­yo­nu­nun əra­zi­si­nin 89,4 min hek­ta­rı və ya 90 fai­zi, Or­du­bad ra­yo­nu­nun isə 84,7 min ha və ya 93,4 fai­zi ero­zi­ya­ya uğ­ra­yıb".

Mü­sa­hi­bim yay-qış ot­laq­la­rın­da ero­zi­ya­nın ya­ran­ma sə­bə­bi­ni fer­mer­lə­rin ero­zi­ya haq­qın­da bil­gi­lə­ri­nin ol­ma­ma­sın­da gö­rür. Onun söz­lə­ri­nə gö­rə, ero­zi­ya­ya uğ­ra­mış tor­paq­lar­da əkin­çi­lik ero­zi­ya ilə mü­ba­ri­zə tex­no­lo­gi­ya­sı əsa­sın­da apa­rıl­ma­lı­dır: "Ero­zi­ya­ya qar­şı mü­ba­ri­zə ol­ma­dan əkin­çi­lik sa­hə­lə­rin­də aq­ro-tex­nik təd­bir­lə­rin ye­ri­nə ye­ti­ril­mə­si tor­pa­ğın sı­ra­dan çıx­ma­sı­na sə­bəb olur. İns­ti­tu­tu­muz tə­rə­fin­dən fer­mer­lə­rə ero­zi­ya­ya qar­şı mü­ba­ri­zə is­ti­qa­mə­tin­də bir sı­ra tək­lif­lər irə­li sü­rü­lür. Be­lə ki, ero­zi­ya­nın qar­şı­sı­nı al­maq üçün ya­ma­cın eni­nə sə­pin apa­rıl­ma­sı, çar­paz sə­pin­lə­rin apa­rıl­ma­sı, ku­lis əkin­lə­rin­dən is­ti­fa­də, müa­sir tex­no­lo­gi­ya­la­rın is­ti­fa­də­si, tor­pa­ğın be­cə­ril­mə­si­nin mi­ni­mu­ma en­di­ril­mə­si, tor­pa­ğın şum­la­nıl­ma­ma­sı, sət­hi be­cər­mə, kon­ser­va­si­ya­lı əkin tex­no­lo­gi­ya­sı, tor­paq­da iş­lə­yən ma­şın­la­rın mi­ni­mu­ma en­di­ril­mə­si, ey­ni vaxt­da bir ne­çə əmə­liy­ya­tı hə­ya­ta ke­çi­rən tex­no­lo­gi­ya­la­rın tət­biq edil­mə­si va­cib­dir. Am­ma sa­da­la­nan­lar yal­nız el­mi-təd­qi­qat yö­nüm­lü təd­bir­li iş­lər za­ma­nı is­ti­fa­də olu­nur".

İns­ti­tut di­rek­to­ru Qo­bus­tan əra­zi­sin­də, Ab­şe­ron ya­rı­ma­da­sın­da, Nax­çı­van­da, Kür-Araz ova­lı­ğın­da səh­ra­laş­ma­nın əla­mət­lə­ri­nin möv­cud ol­ma­sı ba­rə­də də da­nış­dı. Bil­dir­di ki, bu əra­zi­lər­də ya­ğın­tı­la­rın miq­da­rı­nın az­lı­ğı (il ər­zin­də 200-300 mml), səh­ra bit­ki­lə­ri­nin üs­tün­lük təş­kil et­mə­si, şo­ran­laş­ma səh­ra­laş­ma­ya gə­ti­rib çı­xa­rır: "Ot­laq­la­rın düz­gün is­ti­fa­də olun­ma­ma­sı, mal-qa­ra­nın ot­laq­lar­da həd­dən ar­tıq ota­rıl­ma­sı ot­laq ero­zi­ya­sı­na gə­ti­rib çı­xa­rır. Ot­laq­la­rın ero­zi­ya­dan qo­run­ma­sı üçün dai­mi ola­raq ya­şıl­laş­dır­ma iş­lə­ri gö­rül­mə­li, to­xum­lar sə­pil­mə­li­dir. Fer­mer­lər­lə söh­bət əs­na­sın­da mə­lum olub ki, on­la­rın ot­laq ero­zi­ya­sı ba­rə­də mə­lu­mat­la­rı yox­dur. Bir prob­lem də var ki, fer­mer­ler ot­laq­la­ra hey­van­la­rı tez bu­ra­xır­lar. Bit­ki­lər tam ye­tiş­mə­miş hey­van­lar tə­rə­fin­dən ye­yi­lir və ot­laq­lar deq­ra­da­si­ya­ya uğ­ra­yır. Bu da təd­ri­cən səh­ra­laş­ma prob­le­mi­nə gə­ti­rib çı­xa­rır".

S.Sə­fər­li ins­ti­tu­tun GIS tex­no­lo­gi­ya­sı va­si­tə­si­lə əra­zi­lə­rin ero­zi­ya təh­lü­kə­siz­lik xə­ri­tə­lə­ri­nin ha­zır­lan­ma­sı ilə məş­ğul ol­du­ğu­na diq­qət çə­kə­rək bil­dir­di ki, ha­zır­da Dağ­lıq Şir­van zo­na­sı­nın üç ra­yo­nun­da-Ağ­su, İs­ma­yıl­lı və Şa­ma­xı ra­yon­la­rın­da GIS xə­ri­tə­lə­ri (təh­lü­kə­li­lik, meyl­li­lik xə­ri­tə­lə­ri) ha­zır­la­nıb. Bun­dan əla­və qu­rum Qo­bus­tan əra­zi­sin­də səh­ra­laş­ma pro­ses­lə­ri­nə qar­şı mü­ba­ri­zə təd­bir­lə­ri­nin ha­zır­lan­ma­sı­nı da hə­ya­ta ke­çi­rir.

"Ero­zi­ya ər­zaq qıt­lı­ğı­na sə­bəb ola bi­lər"...

El­mi-Təd­qi­qat Yem­çi­lik, Çə­mən­çi­lik və Ot­laq­lar İns­ti­tu­tu­nun di­rek­to­ru Çin­giz Əli­yev isə tor­paq ero­zi­ya­la­rı­nın ər­zaq təh­lü­kə­siz­li­yi­nə gə­ti­rib çı­xa­ra bi­lə­cə­yi­ni dü­şü­nür. Onun fik­rin­cə, ero­zi­ya ilə mü­ba­ri­zə­də tor­pa­ğa mi­ni­mum mü­da­xi­lə, şum­la­ma, ma­la­la­ma, bit­ki ör­tü­yü­nün uzun müd­dət qo­ru­nub sax­la­nıl­ma­sı, düz­gün növ­bə­li əkin sis­te­mi­nin se­çil­mə­si baş­lı­ca rol oy­na­yır: "Son za­man­lar kənd tə­sər­rü­fa­tı sa­hə­lə­rin­də tor­paq ero­zi­ya­sı böh­ran ha­lı­nı alıb. Tor­pa­ğın fa­si­lə­siz şum­lan­ma­sı, tor­paq­da olan qi­da­lı mad­də­lə­rin məhv ol­ma­sı­na gə­ti­rib çı­xa­rır. Tor­pa­ğın tər­ki­bin­də olan or­qa­nik mad­də­lə­rin məhv ol­ma­sı tor­pa­ğın yum­şal­ma­sı­na sə­bəb olur. Bu böh­ra­nın qar­şı­sı­nı al­maq üçün ma­la və fır­la­nan kur­tu­va­tor­lar­dan, bio­lo­ji şum­la­ma­dan is­ti­fa­də et­mək la­zım­dır. İns­ti­tu­tu­muz tor­paq ero­zi­ya­sı­nın qar­şı­sı­nı al­maq məq­sə­di­lə bir sı­ra təd­bir­lər hə­ya­ta ke­çi­rib. Be­lə ki, öl­kə əra­zi­sin­də şo­ran­laş­mış tor­paq­lar­da qu­raq­lı­ğa da­vam­lı və səh­ra­laş­ma­nın, şo­ran­laş­ma­nın qar­şı­sı­nı alan xa­şa və so­ya bit­ki­lə­ri­nin əkil­mə­si hə­ya­ta ke­çi­ri­lir. İns­ti­tu­tun Kür­də­mir ra­yo­nun­da yer­lə­şən yar­dım­çı-təc­rü­bə stan­si­ya­sı 3 hek­tar əra­zi­də so­ya bit­ki­si­nin əkil­mə­si ilə bağ­lı təd­qi­qat iş­lə­ri apa­rır və təd­qi­qat za­ma­nı so­ya bit­ki­si­nin iki nö­vün­dən is­ti­fa­də olu­nub".

İns­ti­tut di­rek­to­ru­nun söz­lə­ri­nə gö­rə bit­ki­nin tor­pa­ğa tə­si­ri­ni öy­rən­mək üçün 0-10, 10-20, 20-30 sm qa­lın­lı­ğın­da tor­paq­dan ana­liz gö­tü­rü­lüb. Ana­liz nə­ti­cə­sin­də mə­lum ol­du ki, tor­paq, hə­qi­qə­tən şo­ran­laş­ma­ya, ero­zi­ya­ya meyl­li­dir:"Ötən il əra­zi­yə so­ya bit­ki­si əkil­dik­dən son­ra isə ana­liz­lə­rin nə­ti­cə­sin­də şo­ran­laş­mış tor­paq­la­rın ye­ni­dən bər­pa­sı­nın müm­kün ol­du­ğu mə­lum ol­du. Ero­zi­ya­nın qar­şı­sı­nın alın­ma­sı və hey­van­dar­lı­ğın in­ki­şa­fı üçün xa­şa bit­ki­si­nin əkil­mə­si də önəm­li­dir."

"Ero­zi­ya­ya uğ­ra­mış tor­paq­la­rın də­qiq sta­tis­ti­ka­sı möv­cud de­yil..."

Müs­tə­qil Eko­lo­ji Proq­noz­laş­dır­ma Mər­kə­zi­nin rəh­bə­ri Tel­man Zey­na­lov ero­zi­ya pro­se­si­nin in­ki­şa­fı­nın ya­rar­lı tor­paq sa­hə­si­nin azal­ma­sı­na sə­bəb ol­du­ğu­nu de­yir. Onun söz­lə­ri­nə gö­rə, elə tor­paq kənd tə­sər­rü­fa­tı döv­riy­yə­sin­dən çı­xa­raq ya­rar­sız tor­pa­ğa çev­ri­lir: "Məh­sul­dar tor­paq­la­rın iti­ril­mə­si döv­rü in­di də da­vam edir. Tor­paq ero­zi­ya­sı pro­se­si­nin qar­şı­sı vax­tın­da alın­ma­sa, onun tə­si­ri­nin da­ha da kəs­kin art­ma­sı göz­lə­ni­lir. Ona gö­rə də müa­sir dövr­də əsas prob­lem­lər­dən bi­ri tor­paq eh­ti­yat­la­rı­nın op­ti­mal is­ti­fa­də­si, qo­run­ma­sı və mün­bit­li­yin bər­pa­sı­dır".

T.Zey­na­lo­vun söz­lə­ri­nə gö­rə öl­kə­də ero­zi­ya­ya uğ­ra­mış tor­paq­la­rın möv­cud sta­tis­ti­ka­sı bəl­li de­yil. Eko­lo­qun fik­rin­cə müx­tə­lif döv­lət qu­rum­la­rı­nın he­sab­la­ma­la­rı bir-bi­ri­ni ta­mam­la­mır: "Öl­kə əra­zi­sin­də ero­zi­ya­nın qar­şı­sı­nı al­maq üçün ilk növ­bə­də bu tor­paq­lar­da mo­ni­to­rinq­lər apa­rıl­ma­lı, də­qiq sta­tis­ti­ka mü­əy­yən edil­dik­dən son­ra isə mü­ba­ri­zə təd­bir­lə­ri gö­rül­mə­li­dir. Müx­tə­lif, bir-bi­ri­nə uy­ğun ol­ma­yan rə­qəm­lər üzə­rin­də bər­pa iş­lə­ri ba­rə­də dü­şün­mək ol­maz".

"Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sın­da yay-qış ot­laq­la­rı­nın, bi­çə­nək­lə­rin sə­mə­rə­li is­ti­fa­də olun­ma­sı və səh­ra­laş­ma­nın qar­şı­sı­nın alın­ma­sı­na da­ir Döv­lət Proq­ra­mı" 2004 cü il 22 may ta­ri­xin­də im­za­la­nan sə­rən­cam­la qüv­və­yə mi­nib. Mil­li Məc­li­sin de­pu­ta­tı Va­hid Əh­mə­do­vun söz­lə­ri­nə gö­rə döv­lət proq­ra­mın­da öl­kə­də kənd tə­sər­rü­fa­tı­na ya­rar­lı tor­paq­la­rın, o cüm­lə­dən, tə­bii ot­laq və bi­çə­nək sa­hə­lə­ri­nin, ha­be­lə hey­van­dar­lıq­da is­ti­fa­də olu­nan ye­min struk­tu­run­da sə­na­ye üsu­lu ilə ha­zır­lan­mış yük­sək qi­da­lı kon­sent­rat­la­rın az ol­ma­sı, tə­bii yem sa­hə­lə­ri­nin nor­ma­dan ar­tıq yük­lən­mə­si, on­la­rın nə­za­rət­siz is­tis­ma­rı nə­ti­cə­sin­də tor­paq­la­rın ero­zi­ya­ya uğ­ra­ma­sı və şo­ran­laş­ma­sı­nın öl­kə­nin me­şə fon­du­na, su eh­ti­yat­la­rı­na və bü­töv­lük­də ət­raf mü­hi­tə cid­di zi­yan vur­du­ğu qeyd olu­nur. Bu zi­ya­nı ara­dan qal­dır­maq məq­sə­di­lə döv­lət proq­ra­mı­nın hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si­nin Eko­lo­gi­ya və Tə­bii Sər­vət­lər Na­zir­li­yi­nə və Kənd Tə­sər­rü­fa­tı Na­zir­li­yi­nə tap­şı­rıl­dı­ğı­nı de­yən V.Əh­mə­dov proq­ram çər­çi­və­sin­də nə­zər­də tu­tu­lan iş­lə­rin hə­ya­ta ke­çi­ril­di­yi­ni qeyd et­di.

Ot­laq­lar­da güc­lü su­rət­də nor­ma­dan ar­tıq otar­ma ge­dir...

Eko­lo­gi­ya və Tə­bii Sər­vət­lər Na­zir­li­yi­nin baş məs­lə­hət­çi­si Oq­tay Cə­fə­rov səh­ra­laş­ma prob­le­mi­nin ara­dan qal­dı­rıl­ma­sı üçün ilk növ­bə­də tor­paq­la­rın in­ven­tar­laş­dı­rıl­ma­sı­nın apa­rıl­ma­lı ol­du­ğu­nu de­di. Son də­fə qış ot­laq­la­rı­nın 1949-51-ci il­lər­də in­ven­tar­laş­dı­rıl­dı­ğı­nı bil­di­rən O.Cə­fə­rov ara­dan 60 il keç­mə­si­nə bax­ma­ya­raq, hə­lə də bu sa­hə­də iş­lə­rin gö­rül­mə­di­yin­dən gi­ley­lən­di: "Qış ot­laq­la­rın­da həd­dən ar­tıq nöq­san­lar var. Bə­zi sa­hə­lər aram­sız əkil­di­yi, bə­zi­lə­ri isə nor­ma­dan ar­tıq ota­rıl­dı­ğı üçün sı­ra­dan çı­xıb. Am­ma tə­əs­süf­lər ol­sun ki, bu prob­lem­lə­rin ara­dan qal­dı­rıl­ma­sı tək­cə bi­zim işi­miz de­yil. Çün­ki yay-qış ot­laq­la­rı­nın ida­rə edil­mə­si yer­li ic­ra ha­ki­miy­yət­lə­ri struk­tur­la­rı­na da hə­va­lə edi­lib. İda­rə olun­ma isə göz qa­ba­ğın­da­dır. ETSN səh­ra­laş­ma prob­le­mi­nin ara­dan qal­dı­rıl­ma­sı məq­sə­di­lə yay-qış ot­laq­la­rı­nın in­ven­ter­laş­dı­rıl­ma­sı­nı nə­zər­də tu­tur". Mü­sa­hi­bim de­yir ki, yay-qış ot­laq­la­rı döv­lə­tin tor­paq­la­rı­dır və fer­mer­lər ica­rə yo­lu ilə bu ot­laq­lar­da fəa­liy­yət gös­tə­rir­lər. Am­ma fer­mer­lər unu­dur­lar ki, bu sa­hə­lər tək­cə hey­van otar­maq üçün de­yil: "Bu tor­paq­la­rın hey­van və bit­ki alə­mi məhv edi­lir. Tam sə­mi­miy­yət­lə de­yə bi­lə­rəm ki, hə­qi­qə­tən hə­min əra­zi­lər­də və­ziy­yət acı­na­caq­lı­dır. Res­pub­li­ka əra­zi­sin­də qış ot­laq­la­rı 1,3 mil­yon ha, hey­van otar­ma tu­tu­mu 3,1 mil­yon, yay ot­laq­la­rı 569 min ha (203 min ha iş­ğal al­tın­da­dır) otar­ma tu­tu­mu 1 mil­yon­dur. Am­ma sta­tis­ti­ka­ya gö­rə bu rə­qəm 9 mil­yo­nu aşıb. Ot­laq­lar­da güc­lü su­rət­də nor­ma­dan ar­tıq otar­ma ge­dir".

Baş məs­lə­hət­çi səh­ra­laş­ma prob­le­mi­nin həm də iq­ti­sa­di-so­si­al mə­sə­lə­lər­lə bağ­lı ol­du­ğu­nu bil­dir­di. Onun söz­lə­ri­nə gö­rə ilk növ­bə­də səh­ra­laş­ma prob­le­mi­nin ara­dan qal­dı­rıl­ma­sı üçün böl­gə­lər­də al­ter­na­tiv iş yer­lə­ri açıl­ma­lı­dır."Axı ço­ba­na ne­cə de­mək olar ki, ço­ban­lıq et­mə. Bu­nu et­mək üçün iş yer­lə­ri açıl­ma­lı, in­san­la­rın maa­rif­lən­di­ril­mə­si la­zım­dır,"de­yən eks­pert bu işin həd­dən ar­tıq çə­tin ol­du­ğu­nu di­lə gə­tir­di:"Səh­ra­laş­ma­nın qar­şı­sı­nın alın­ma­sı üçün yay-qış ot­laq­la­rı­nın in­ven­tar­laş­dı­rıl­ma­sı, on­la­rın məh­sul­dar­lıq sə­viy­yə­si­nin öy­rə­nil­mə­si önəm­li­dir. Sı­ra­dan çıx­mış yay­laq­la­rı kənd tə­sər­rü­fa­tı döv­riy­yə­sin­dən çı­xar­maq,on­la­rı din­cə qoy­maq, mü­əy­yən rea­bi­li­ta­si­ya iş­lə­ri­nin apa­rıl­ma­sı la­zım­dır. Tor­paq­lar fer­mer­lər tə­rə­fin­dən ya­rar­sız­laş­dı­rı­lır, am­ma bər­pa iş­lə­ri­ni döv­lət hə­ya­ta ke­çir­mə­li­dir. Ni­yə" Mə­nə elə gə­lir ki, ca­vab­deh­li­yi bir qə­dər ar­tır­maq la­zım­dır".

Döv­lət və­sa­it ayır­ma­lı­dır...

Kənd Tə­sər­rü­fa­tı Na­zir­li­yi­nin Kənd tə­sər­rü­fa­tı apa­ra­tı­nın hey­van­dar­lıq məh­sul­la­rı­nın is­teh­sa­lı, ema­lı,da­maz­lıq işi və ot­laq­lar şö­bə­si­nin mü­di­ri, əmək­dar kənd tə­sər­rü­fa­tı iş­çi­si Çin­giz Fə­rə­co­vun söz­lə­ri­nə gö­rə isə bu ba­rə­də döv­lət proq­ra­mı ol­sa da, döv­lət bu prob­le­min ara­dan qal­dı­rıl­ma­sı üçün heç bir və­sa­it ayır­ma­yıb. "Əgər sa­hib­kar bir əra­zi­ni 50 il­li­yi­nə ica­rə­yə gö­tü­rür­sə, səh­ra­laş­ma­nın qar­şı­sı­nın alın­ma­sı üçün o, və­sa­it qoy­ma­lı­dır. Bu­na bax­ma­ya­raq, döv­lət də və­sa­it ayır­ma­lı­dır," de­yən şö­bə mü­di­ri qış-yay ot­laq­la­rı­nın yax­şı­laş­dı­rıl­ma­sı, duz­laş­ma, şo­ran­laş­ma, ero­zi­ya və səh­ra­laş­ma­nın qar­şı­sı­nın alın­ma­sı is­ti­qa­mə­tin­də iş­lə­rin gö­rül­mə­si üçün heç bir döv­lət və­sai­ti­nin ay­rıl­ma­dı­ğı­nı bil­dir­di.

Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Eko­lo­gi­ya və Tə­bii Sər­vət­lər Na­zir­li­yi­nin və Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti ya­nın­da Küt­lə­vi İn­for­ma­si­ya Va­si­tə­lə­ri­nin İn­ki­şa­fı­na Döv­lət Dəs­tə­yi Fon­du­nun ke­çir­di­yi bir­gə mü­sa­bi­qə­yə təq­dim et­mək üçün